Brigitte van der Maarel: “Als ondernemer moet je juist nu meer naar buiten kijken”

Published on

Gwen de vos van Steenwijk en Jos Schelfhout van Navigator Network Executive Search spraken met Brigitte van der Maarel van NIBC Investment partners (NIP). NIP verstrekt risicodragend kapitaal aan mkb-bedrijven via minderheidsparticipaties. Brigitte van der Maarel geeft leiding aan dit onderdeel en vertelt ons welke rol de bank inneemt om ondernemers aan duurzame groei te helpen. “Een belangrijke graadmeter voor ons succes is niet alleen of we het bedrijf hebben zien groeien, maar vooral of we het hebben meehelpen groeien.”

Achtergrond NIBC.
NIBC werd in 1945 opgericht als ‘herstelbank’, om de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog te financieren met langlopende leningen, waarbij zij participeerde in ondernemingen. Nu, 76 jaar later, doet NIBC dat nog steeds. Inmiddels is echter niet de Nederlandse regering, maar de Amerikaanse investeerder Blackstone eigenaar van de bank. Om hun groei-ambities te kunnen verwezenlijken, helpt NIP ondernemingen niet alleen aan kapitaal, maar ondersteunt zij ook het management bij het aanpakken van allerlei strategische en financiële uitdagingen, zoals overnames, internationale uitbreiding, of herfinanciering.
“NIP is een captive, een onderdeel van de bank, en als zodanig investeren we dus vanaf de balans in minderheidsaandelenposities in Nederlandse mkb-bedrijven”, vertelt Brigitte. “Daarbij combineren we het nemen van een minderheidsaandeelpositie met het verstrekken van leningen. Het management kan op die manier de meerderheid van hun bedrijf behouden, terwijl wij vaak de meerderheid van het geld inbrengen.”

Wat zijn daarin dan jullie USP’s?
“Wij helpen de ondernemer bij wat wij noemen ‘the most decisive moments in business and life’. Elke ondernemer heeft momenten in zijn persoonijke en zakelijke leven die beslissend zijn. Een overname, een verkoop, groei of het overdragen van de aandelen aan de volgende generatie – het zijn allemaal cruciale momenten. Onze rol daarbij vervullen wij met een ‘Think yes mentality’ – we proberen altijd in oplossingen te denken. De naam van onze afdeling was eerst ‘Mezzanine & Equity partners’, maar in de huidige liquide markt gaf die naam vaak een verkeerd beeld. De nadruk kwam op Mezzanine te liggen waardoor we soms niet werden uitgenodigd voor aandelenposities omdat gedacht werd dat we alleen aan de financieringskant een rol speelden. De naamsverandering betekent overigens niet dat we nooit meer Mezzanine doen.
De meeste fondsen richten zich specifiek op bepaalde sectoren en hebben een daardoor zeer goede sectorexpertise, waardoor ze met zich in veilingprocessen beter kunnen positioneren. Wij zijn sector-agnostisch, dus minder gefocust op één sector. Als er in de markt zoveel spelers zijn, moet je jezelf onderscheiden van de rest. Dat doen wij door alleen minderheidsposities te nemen terwijl we de ondernemer, in ruil voor zijn commitment, ook de mogelijkheid geven ‘geld van tafel te halen’ en daarmee persoonlijke en zakelijke risico’s te spreiden en bijvoorbeeld de hypotheek af te lossen. Zo houd het management ook naar de toekomst waarde in het bedrijf, om verder te kunnen groeien op weg naar een latere overdracht. Vanuit die rol hebben we recent een aantal transacties middels veilingen, ‘auctions’, dus met competitieve biedingen, naar ons toe kunnen trekken. En omdat we een bank zijn kunnen we dat doen door onze aandelen investering in ruime mate te “leveragen” met vreemd vermogen – dit in tegenstelling tot de reguliere PE-fondsen. We hebben als doel om per jaar ongeveer 5 tot 7 transacties te doen; met onze propositie moet dat goed mogelijk zijn.”

In welke sectoren zit NIP momenteel?
“We zijn weliswaar sector-agnostisch, maar kijken wel naar bepaalde thema’s. Naast aandelenposities in MKB bedrijven bieden we “Project-Equity” aan. Dan investeren we bijvoorbeeld in energiecentrales, metaalverwerkingsinstallaties; deze investeringen hebben veelal een substantieel duurzaamheidsaspect. En we bieden ook Project Equity Real Estate aan; hierbij investeren we in de zeer vroege fase van project ontwikkeling van residentiele projecten in en rondom een aantal gekozen steden. Omdat we als NIBC op het gebied van onroerend goed transacties veel kennis hebben, benutten we deze bij MBO’s in de waardeketen van de bouw. Verder zijn we ook sterk in de “Leisure” markt en in de Energie markt. De aandacht voor ESG is natuurlijk verder verankerd geraakt in de investeringen. Zo begeleiden we bij een aantal investeringen de overgang naar het aanbieden van de betreffende diensten naar meer duurzame energieprojecten. Dus hoewel we sector-agnostisch zijn, proberen we onderliggende groei en innovatie thema’s wel via de waardeketen, waar de portfolio bedrijven zich in bewegen, optimaal te benutten. We investeren nu tot zo’n 15 miljoen euro per portfoliobedrijf, verdeeld over verschillende sectoren, zodat we een mooie gemiddelde return halen. Door de combinatie van aandelen en vreemd vermogen spreken we van “upside return with downside protection”.

Hoe actief zijn jullie betrokken bij de beslissingen van het management?
“We zijn iets minder actief dan veel private equitypartijen, alleen al door het feit dat we minderheidsaandeelhouder zijn en het management vooral willen laten ondernemen. In combinatie met onze propositie onderscheiden we ons daarmee van de concurrentie en we zoeken dan ook naar de ondernemers die daar behoefte aan hebben. We toetsen vanzelfsprekend hun visie op de markt, maar willen de ondernemer vooral laten ondernemen. Maar het is ook weer niet zo dat ze alles zelf mogen beslissen – zaken als het vaststellen van het budget of grote investeringen - behoeven ook onze goedkeuring. Het is belangrijk een goede vertrouwensband te ontwikkelen en dat ze graag willen dat je betrokken bent. Waar we vooral mee helpen, is het optuigen van de financieringskant; de externe bancaire financiering, overnames, de exit en financiële rapportages. Veel mkb-bedrijven zijn aan de rapportage kant minder ingericht op de volgende stap, dus op groei. Op een gegeven moment willen wij ook weer uit het bedrijf, dus helpen we het bedrijf mee in het groeiproces, op weg naar dat exit-punt.”

Jullie dwingen dus wel bepaalde rechten af?
“Ja, want als het management niet voldoet, kom je in een pittig traject; ze zitten wel in de aandelen maar het werkt niet. Daarom spreken we vooraf af wie welke rechten heeft, bijvoorbeeld met het mogen uitkopen van de ander. Het hebben van managementtools voor assessments en begeleidingstrajecten bij de start van de transactie en in een groeifase is daarom ook heel belangrijk. Je hebt voor zo een assessment en begeleiding mensen nodig die de dynamiek van de overname snappen, maar ook vanuit de manager kunnen meedenken over de gevolgen van een door groei veranderende organisatie.”

Zo heeft NIBC ook onlangs een ‘Management Due Diligence’ door Navigator Network laten uitvoeren.
Ja, deze management scan heeft op een originele en constructieve manier bijgedragen aan de Due Diligence die wij deden bij onder andere onze investering in houtskelet bouwer Vadeko. De digitale tool, gecombineerd met een persoonlijke aanpak, heeft ons geholpen inzicht te krijgen en een connectie met het Management Team te maken waardoor een gezamenlijke ambitie & visie vorm gegeven kon worden. Het verkregen inzicht en de open gesprekken leggen een stevige basis voor wederzijds vertrouwen én professionele en transparante omgang met elkaar naar de toekomst.

Het afgelopen jaar is er veel veranderd in de wereld. Welke verandering heeft de grootste invloed op jouw rol?
“Wij investeren met het geld van de bank en daarmee dienen wij natuurlijk intern verantwoording af te leggen. Zo hebben we ook veel COVID-rapportages gedaan en bij alle bedrijven goed naar hun cash management gekeken. We zijn natuurlijk ook met alle bedrijven heel intensief in gesprek gegaan – wat speelt er en wat heb je nodig? We zijn door de crisis situatie breder met alle stakeholders van de bedrijven in gesprek gegaan. We hebben een team met relatief jonge mensen. Het afgelopen jaar hebben zij enorm veel inzet en flexibiliteit getoond.
Ik heb het team wel moeten ‘right-sizen’; met wat minder, maar kwalitatief betere mensen, om onze transacties op een efficiënte manier te doen. Elke investering kent issues; met elkaar moet je in een zo vroeg mogelijk stadium bepalen of het bedrijf en het onderliggende risico profiel ons echt past. Uiteindelijk gaat het erom welke risico’s je accepteert voor de strategie die je onderschrijft en welke issues je zouden doen besluiten de investering niet te doen. Je werkt daarbij vanuit bepaalde visies. Voor ons zijn investeringen in sectoren die op termijn niet meer duurzaam zijn of nog zullen bestaan, geen passende. Een dergelijke transitie is er vaak een die zeer gerichte ondersteuning behoeft. De Covid situatie heeft ons allemaal natuurlijk onze visies en aannames opnieuw tegen het licht doen houden. Dit heeft ten positieve ook geleid tot mooie open gesprekken inclusief getoonde onzekerheden omdat oude patronen en verwachtingen ter discussie kwamen.”

Wanneer heb je het goed gedaan, waar ligt dat aan?
“We werken met geld van anderen, dus je hebt het goed gedaan als je het geld ook weer goed terugbrengt, met een goede return op het risico dat is gelopen. De harde meeteenheden voor rendement zijn dus wel de basis. Maar een andere belangrijke graadmeter is: heb je het bedrijf ‘zien groeien’ of ‘mee helpen groeien’?
Een ander element is meer intermenselijk: je stapt allemaal in dezelfde boot, maar er is een moment waarop wij er weer uitstappen. Als je naar zo’n exit toewerkt, wordt de één koper en de ander verkoper. Dan wil je het, na 5 of 7 jaar te hebben samengewerkt, ook goed afronden. Hoe staat het dan met de opvolging? Die afronding bepaalt ook het succes, voor ons en het team.
En vanuit ons eigen perspectief wil je de mensen uit je eigen team ook laten groeien door het doen van een transactie, het hebben gerealiseerd van waarde en het kunnen loslaten van een bedrijf waar je zo betrokken bij bent geweest.”

Als je het hebt over zien of helpen groeien, hoe kijk je dan naar de managementlaag?
“We zien dat dat per bedrijf erg kan verschillen. De organisaties zelf verschillen ook in volwassenheid. In een groter bedrijf heb je een andere toegevoegde waarde voor management omdat zij al door onderliggende lagen gesteund worden. Bij de kleinere bedrijven kun je vaak nog meer helpen. Dat we primair focussen op bedrijven met een EBITDA van minimaal 2 miljoen euro geeft echter wel aan dat er al een behoorlijke mate van professionaliteit is. Wat we vaak zien bij mkb-bedrijven, is dat ze in hun groei nog kosten moeten maken. Dat moeten ze dan wel durven. Verder toetsen we het management op de veronderstelde vereisten om de strategie uit te voeren.”

Hoe zie je de markt de komende jaren ontwikkelen en aankomende investeringen?
“Dit jaar begon rustig, maar we zien de aanvragen en ook de veilingen nu weer toenemen. We zien activiteit in sectoren die het de afgelopen jaren goed hebben gedaan; daar gaat nu veel aandacht naar toe en zijn de prijzen dus ook relatief hoog. Soms moet je door de recente performance heen kijken, want er zijn bedrijven die wel geraakt zijn door Covid en toch een duurzame groei kunnen laten zien. Over het algemeen zou je kunnen verwachten dat de private equity returns in de komende 5 tot 10 jaar wat zullen dalen, omdat de bedrijven momenteel voor een wat hogere prijs gekocht worden.”

Welke advies kun je ondernemers in deze tijden geven?
“Dat is heel sectorafhankelijk. En per sector dien je door deze cyclus heen te kijken. Veel bedrijven zijn in aanvang meer intern gericht geworden, puur om te overleven, en zijn er aansluitend achter gekomen dat ze meer online zichtbaar moeten zijn en ook hun processen verder moeten digitaliseren. Naast digitalisatie is het advies ook om extern gericht te blijven; in diverse marketn is de snelheid van veranderingen erg hoog. Als laatste willen we vanuit onze eigen propositie ondernemers meegeven dat het hebben van een financiële minderheidsaandeelhouder de vrijheid van het zelfstandig ondernemen juist kan vergroten: een verruiming van middelen voor de groei van de onderneming mogelijk in combinatie met een spreiding van van het persoonlijke en zakelijke bezit.

Wat vind je zelf zo leuk aan je vak?
“Het is een combinatie van heel veel intermenselijk contact, strategisch nadenken, financieel analytische activiteiten en intensieve onderhandelingstrajecten met bedrijven en eigenaren in allerlei sectoren. Dat maakt het werk enorm divers en dynamisch. Voor mij past het inhoudelijke en ook de breedte van de activiteiten.”

Je bent ook actief voor de stichting Level 20. Wat doet die precies?
“Level 20 richt zich op verbetering van de genderdiversiteit in de Europese private equity-sector. Het aantal vrouwen werkzaam als investeringsprofessional is zeer laag en ook de retentie is niet hoog genoeg. Met de stichting, mannen en vrouwen werkzaam in de private equity sector, proberen we met presentaties voor vrouwelijke studenten en middels “mentoring”, dat wil zeggen support voor vrouwelijke investeringsprofessionals vanaf 5 jaar werkervaring, ervoor te zorgen dat er meer instroom van vrouwen komt én dat ze langer blijven en doorgroeien in senioriteit.”