Thijs Friederich: “Ik ben trots op de managementteams en de werknemers”

Published on

Jos Schelfhout maakt een rondje langs investeerders. Met hen bespreekt hij de huidige ‘Corona-tijd’; hoe kijken zij hiernaar, welke afwegingen worden gemaakt en hoe gaan zij om met bestaande portfoliobedrijven en nieuwe investeringen? Deze keer sprak hij met Thijs Friederich van Rabo Corporate Investments. De investeringstak tak van de Rabobank Groep investeert in fondsen in Nederland en in het buitenland en ook direct in groeibedrijven van Venture Capital tot scale-ups tot volwassen bedrijven met name in het MKB en mid-market segment. Het kapitaal wordt gebruikt bijvoorbeeld bij familiebedrijven die een volgende stap willen maken in professionalisering en omvang door middel van CAPEX of acquisities. Wereldwijd is Rabo leidend in Food & Agri, dus de focus ligt met name ook op deze sector.

Hoe hebben jullie de afgelopen maanden beleefd?
“Na dik 3 maanden thuiswerken mis je de kantoorsfeer en het contact met collega’s. Het is nu heel rustig op de Croeselaan. Het is wel fijn dat we nu weer langs de portefeuillebedrijven kunnen gaan en de managementteams kunnen bezoeken. We hebben het gemist dat we belangrijke onderwerpen ‘live’ konden bespreken. Je mist dan toch de emotie in de gesprekken.”

Kan je aangeven wat de huidige bedrijven in jullie portefeuille merken van de ‘Corona-tijd’?
Thijs geeft aan dat de bedrijven in de portefeuille zich relatief goed hebben gehouden. Dit komt mede doordat zij veel exposure in food & agri hebben en nauwelijks activiteiten hebben in bijvoorbeeld travel, leisure of airline related bedrijven. Zij hebben geen bedrijven die direct hun omzet hebben zien wegvallen. Er zijn wel indirecte effecten te benoemen die bijvoorbeeld te maken hebben met de supply chain of exposure aan markten die het lastig hebben: “ATS Global uit Haarlem, leverancier van industriële en procesautomatisering, is o.a. actief in automotive en aerospace met grote software implementatietrajecten. Zij hebben nu te maken met uitgestelde projecten doordat investeringsbudgetten fors gereduceerd worden bij hun klanten. Dit heeft dus indirect impact. Een ander voorbeeld is Q-doc dat actief is in Multi Functionals (printing) en document management. Tijdens het hoogtepunt van de Coronacrisis konden hun (potentiële) klanten niet bezocht worden, waardoor new business en conversies lastig waren. Q-doc gaat nu overigens steeds meer de IT-en Total Solutions hoek in. Zij hebben recent ook een bedrijf overgenomen welke goed kan anticiperen op de nieuw manier van (thuis)werken binnen MKB-bedrijven. Dit is een goed werkend en interessant verdienmodel.”

Net zoals andere investeerders heeft Rabo Corporate Investments gekeken naar liquiditeit en hebben portefeuillebedrijven gebruik gemaakt van de aangeboden regelingen, waar zij de overheid zeer dankbaar voor zijn. Daarnaast zijn ook daar waar nodig belastingen, aflossingen en rente uitgesteld. Ook hebben de ondernemingen, met hulp van Rabo Corporate Investments, uitgebreid aan scenarioplanning m.b.t. liquiditeit gedaan.

“Je ziet ook problemen in de supply chain. Als bepaalde onderdelen niet geleverd kunnen worden, is het soms lastig om een product af te maken. Een voorbeeld is het hightech productiebedrijf JOZ. Zij maken ‘mestrobots’ en ‘voer-aanschuif-robots’ voor koeienstallen. Als daar maar één onderdeeltje ontbreekt kunnen zij niet leveren. Leveranciers zijn cruciaal in het succes van deze bedrijven en dat was, en is nog steeds, soms best uitdagend. Ik vond het knap hoe ondernemingen als JOZ dit toch tijdens de Corona crisis voor mekaar hebben gebokst”.

“Wij vinden de werknemers, en hun gezondheid, ook belangrijk. Bij ATS, bijvoorbeeld, vonden wij het fijn dat de directie heel vroeg, net bij het uitbreken van Corona, de medewerkers de situatie hebben uitgelegd. Een goede balans en liquiditeit en het feit dat Rabo Corporate Investments was ingestapt gaf vertrouwen in de toekomst. Daarnaast richt ATS zich op digitalisering en automatisering van manufacturing companies wereldwijd. Deze trend zal zich versneld door gaan zetten. Corona heeft zeker impact doordat een deel van de klanten aerospace of automotive gerelateerd zijn. Voor de middellange tot lange termijn hebben wij er veel vertrouwen in dat deze sectoren weer aantrekken. ATS is ook goed gepositioneerd richting Life sciences en food & agri. Daarnaast spelen zij in op ‘Industry 4.0’ met hun IT-softwarepakketten. Zij adviseren, implementeren en onderhouden ook al deze systemen. Met name deze vorm van recurring revenues is in deze periode van groot belang gebleken. Je ziet dat bedrijven met zo’n onderstroom het goed hebben gedaan in deze mindere periode. Dit is extra belangrijk als top line, of directe verkoop, tegenvalt.”

Recurring revenue is dus een belangrijke driver voor succes?
“Ja, je ziet dit ook bij Q-doc. Zij hebben veel recurring business door hun lange termijncontracten. Het is ook wel een trend om ‘as a service’ of ‘pay per use’ te leveren. Er wordt steeds meer nagedacht over ‘gebruik’ i.p.v. bezitten of kopen en het wordt makkelijker gemaakt om zonder grote investeringen toch in zee te gaan met een klant of de beschikking te hebben over middelen.

Een mooi voorbeeld hiervan is GreenMo. Zij hebben een eigen lease fleet van lease scooters. Veel restaurants gebruiken deze scooters voor de bezorging van maaltijden. Zij worden door GreenMo ontzorgd op het gebied van mobiliteit. GreenMo levert niet alleen de scooter maar ook de WA-verzekering en het onderhoud. Zij hebben het goed gedaan de afgelopen tijd. Veel restaurants zijn ten gevolge van Corona overgegaan op thuisbezorging. Er zijn veel nieuwe leasecontracten getekend met restaurants of andere partijen die aan thuisbezorging doen. Recent heeft GreenMo ook een ‘sharing platform’ voor scooters opgezet. Dit groeit hard doordat mensen minder met het OV willen reizen. Er wordt meer gebruik gemaakt van micromobiliteit. Het management van GreenMo pakt door en bouwt aan de organisatie. Dit kan natuurlijk ook omdat het ze goed gaat.”

Hoe kijk je naar de managementteams van jullie portfolio bedrijven?
“Als we terugkijken zijn we enorm trots op onze managementteams en de werknemers van deze bedrijven. Als Nederland zijn we trots op de mensen die in de zorg werken maar deze ondernemers verdienen ook een groot compliment. Ze hebben goed op Corona gereageerd en zijn goed omgegaan met de nieuwe situatie waarin zij terecht kwamen. Ze zijn er vol voor gegaan en zijn ook gas blijven geven. Het ondernemerschap en de drive die wij gezien hebben, was zeer indrukwekkend. Juist ook in tegenvallende situaties werd gezocht naar alternatieven en oplossingen.”

Hoe actief zijn jullie als investeerder?
“We zijn als investeerder altijd al behoorlijk actief betrokken bij onze participaties, maar de afgelopen maanden hadden we zeker 1 tot 2 keer per week contact met hen. Wij zien heel duidelijk onze rol als sparringpartner. We helpen de bedrijven bij het vooruitkijken. We proberen het management uit te dagen en vragen ze in kaart te brengen wat de effecten zijn van terugvallende omzet of het wegvallen van specifieke business. Hoe sta je er dan voor? En wanneer ga je echt een tekort krijgen? Gelukkig viel dit bij veel bedrijven mee. Dit helpt om goed voorbereid te zijn.”

Wat hebben jullie zelf gedaan de afgelopen periode?
“We hebben zelf met ons team een ‘heat-map’ gemaakt; een wekelijks bijgehouden dashboard, waarbij we de bedrijven hebben ‘geplot’ op basis van hoe zij de Coronacrisis in zijn gegaan, wat voor impact Corona heeft gehad en hoe het met hun liquiditeit zit. Dit alles in eerste instantie om zelf de feiten te kennen en met het team de discussie aan te kunnen gaan, maar ook omdat wij onderdeel zijn van de Rabobank en vanwege toezicht en regelgeving dan goed kunnen rapporteren.”

Hoe zie je de toekomst?
“We zien het over het algemeen weer aantrekken; de orderboeken van bijvoorbeeld Bakon en JOZ raken weer meer gevuld. Er wordt weer geïnvesteerd. Ik ben wel benieuwd naar de omvang van de investeringen. Ik ben benieuwd of bedrijven ook écht grote implementaties of verandertrajecten op gaan pakken. De mate van investeren zal ook bepalen of we snel of wat langzamer uit deze crisis komen.

Er wordt écht nagedacht over hoe we kunnen anticiperen en welke kansen wij zien om nog sterker uit deze crisis te komen. ATS is bijvoorbeeld technisch erg goed maar wij kunnen helpen om de commerciële vertaalslag naar board level te maken.

Naast onze talrijke fondsinvesteringen acteren we als directe investeerder van Rabobank op 3 verschillende onderdelen; Growth Capital (groeikapitaal en buy-out in Nederlandse markt), Venture capital (in en buiten Nederland) en co-investments naast andere PE fondsen (internationaal en ook in Nederland zelf). Met de co-investments zijn we meer gericht op grotere deals en bedrijven, zoals bijvoorbeeld de recente participatie in Oatly. Hier zijn we ook de laatste tijd actief mee. De Venture Capital portefeuille heeft zich

ondanks de early stage waar de ondernemingen zich in bevinden, vooralsnog goed staande gehouden. Recent hebben wij ook weer enkele financieringsrondes gedaan. Nieuwe investeringen beginnen nu weer op gang te komen. Ik verwacht eigenlijk pas na de zomer dat er echt weer meer activiteit zal zijn op dit vlak. Er is best veel in voorbereiding en trajecten die stil zijn gevallen zullen nu weer actueel worden.”

Verwachtingen van waardes en structuur?
“Ik verwacht dat er bij nieuwe participaties voorlopig meer nadruk gelegd zal worden op een earn-out structuur, waarbij de koopprijs meer gerelateerd wordt aan realisatie van het business plan. Er is simpelweg zoveel onzekerheid in de markt, dat dat risico op een bepaalde manier gedeeld moet worden tussen koper en verkoper. Het is daarnaast de vraag of verkopers bereid zijn een kleine afslag te nemen op de multiples / waarderingen van vóór Corona. Ondernemers zullen misschien praten over een tijdelijke dip die volledig ingehaald zal worden, maar kopers denken hier wellicht anders over. Aan de andere kant zie je dat er ook enorm veel geld in de markt beschikbaar is. Ieder fonds wil zijn investeringen doen en ik denk dat dit ook wel zal resulteren in een situatie dat voor sommige mooie bedrijven die goed door de Corona tijd heen zijn gekomen de multiples gewoon gehandhaafd blijven of zelfs hoger zullen zijn. Die hebben hun weerbaarheid getoond. Voor bedrijven die een klap hebben gehad is dit net even anders al zullen wij zelf altijd kijken naar de lange termijn positionering en groeimogelijkheden van de onderneming, ook omdat wij geen fondsstructuur hebben en daardoor een langere horizon hebben vergeleken met andere investeerders.

Rabo Corporate Investments heeft, zoals gezegd, een sterke focus op de enigszins stabielere markten food & agri. Bedrijven in deze sector hebben het over het algemeen goed gedaan en zullen dat naar onze verwachting blijven doen. Met een eigen team van ruim 80 research professionals, die zich hier volledig op richten en met een wereldwijd netwerk van relaties en stakeholders in deze sector onderscheiden wij ons ook in deze markt. Wij kunnen dit netwerk goed ontsluiten voor onze portfolio bedrijven. Daarnaast vinden wij het thema duurzaamheid interessant en investeren wij in Healthcare gerelateerde bedrijven. We zien ook dat er veel familiebedrijven zijn die een volgende stap willen maken maar niet hun meerderheid willen verkopen. Wij kunnen in zo’n situatie ook goed als minderheidsaandeelhouder instappen en fungeren als sparringpartner en kunnen met hen praten over de te maken professionaliseringsslag. Met onze ‘down to earth’ mentaliteit en enorme berg aan kennis en kunde in de internationale food & agri wereld, die wij in huis hebben, zijn wij daar denk ik een goede partij voor.”